Milgram deneyi ­ččîĹÔüë´ŞĆ

Temmuz 1961ÔÇÖde Yale ├ťniversitesinden sosyal psikolog Stanley MilgramÔÇÖ─▒n yapt─▒─č─▒ deney; insan psikolojisinin bir sistem ve otorite alt─▒nda, uyum ve itaatkarl─▒─č─▒n─▒n i├žg├Âr├╝s├╝n├╝ g├Âsteren, ├Âncesinde yap─▒lan tahminleri sonu├žlar─▒yla yerle bir etmi┼č ├žok ├Ânemli bir deneydir.

Milgram deneyinin sonu├žlar─▒, oyun yerine oyuncuyu su├žlama e─čiliminin tekrar d├╝┼č├╝n├╝lmesi gerekti─čini a├ž─▒k├ža ifade eder. Deneyin ├ž─▒k─▒┼č noktas─▒; Holokost dahil olmak ├╝zere sava┼č su├žlular─▒n─▒n ÔÇśBen verilen emri yerine getirdimÔÇÖ savunmas─▒d─▒r. ─░nsanlar─▒n kendi vicdan ve etikleriyle ters d├╝┼čen durumlarda, otoriteye nas─▒l boyun e─čdiklerini ara┼čt─▒rmak amac─▒yla yola ├ž─▒k─▒l─▒r. Nazi AlmanyaÔÇÖs─▒nda ├Ânemli bir subay; Adolf EichmannÔÇÖ─▒n sava┼č su├žlusu olarak yarg─▒land─▒─č─▒ davadan k─▒sa bir s├╝re sonra yap─▒lmas─▒ tesad├╝f de─čildir. Milgram deneyinde 40 g├Ân├╝ll├╝ denek kullan─▒r; herhangi bir su├ž sab─▒kas─▒ olmayan s─▒radan insanlar… Bu insanlar bir kura ├žekerek ÔÇś├Â─čretmenÔÇÖ olarak deneyde yer alacaklar─▒n─▒ sanmaktad─▒r. Halbuki kura ger├žek de─čildir, ikisi de ├Â─čretmen olan tercihlerden se├žim yapm─▒┼člar ve kar┼č─▒lar─▒ndaki ÔÇś├Â─črenciÔÇÖlerin kura sonucu se├žildi─čine inand─▒r─▒lm─▒┼člard─▒r. ÔÇś├ľ─črenciÔÇÖ olarak an─▒lan ki┼čiler daha ├Ânce bilgilendirdikleri i├žin ÔÇśakt├ÂrÔÇÖ olarak deneyde an─▒lmaktad─▒r. Deneklere, deneyde ├Â─črenci rol├╝ndeki ki┼čilerin, elektrikli sandalyeye ba─članarak, ├Â─čretmenin sorusuna yanl─▒┼č cevap vermesi halinde 15 volttan ba┼člayarak, 15 volt aral─▒klarla artacak bir elektrik ak─▒m─▒na maruz b─▒rak─▒laca─č─▒ anlat─▒l─▒r. Uygulanacak en d├╝┼č├╝k elektrik ak─▒m─▒ ├Â─čretmen rol├╝ndeki insanlara denenerek, onlar─▒n tamamen inanmalar─▒ sa─član─▒r. Deneklere verilen panelde 450 voltun kar┼č─▒s─▒nda ├Âld├╝r├╝c├╝ oldu─čunu ifade etmek ├╝zere xxx yazmaktad─▒r. Sonras─▒nda, kendisine bir dizi kelime verilir ve ├Â─črenciye bu kelimeleri ├Â─čretmesi istenir. Devam─▒nda ise, bir kelime ve o kelimeyle e┼čle┼čebilecek 4 ┼č─▒k okur. E─čer ki ├Â─črenci, hatal─▒ ┼č─▒kk─▒ se├žerse, ├Â─čretmenin kendi eliyle elektrik ┼čoku vermesi gerekmektedir. B├Âylelikle deneklerin sand─▒klar─▒ gibi; cezan─▒n ├Â─črenmedeki yeri sorgulanacakt─▒r! ├ľ─črenci yava┼č yava┼č yanl─▒┼č yapmaya ba┼člar, 5. yanl─▒┼čtan sonra gelen 75 volttan sonra yan odada ├Â─črenciden gelen sesler artmaya ba┼člar. Ger├žekte bu sesler teybe al─▒nm─▒┼č, elektrik ┼čoku verildi─činde insan─▒n tepkilerini sim├╝le eden inilti, ├ž─▒─čl─▒k, yalvarmalardan ibarettir. 150 volttan sonra denek odadan ├ž─▒kmak istedi─čini ba─č─▒rarak hayk─▒rmaktad─▒r. 180 volttan sonra ac─▒ya dayanamad─▒─č─▒n─▒ ├ž─▒─čl─▒klar atarak s├Âylemekte, sonras─▒nda odan─▒n duvarlar─▒ yumruklanarak ├ž─▒kmak i├žin olanca g├╝c├╝yle iste─čini dile getirmektedir. Peki bu ┼čartlar alt─▒nda, deneklerin ka├ž tanesi ├Âld├╝r├╝c├╝ olan 450 volta ├ž─▒km─▒┼čt─▒r? Bu soru deney ├Âncesinde Yale ├╝niversitesi psikoloji b├Âl├╝m├╝ akademisyen ve ├Â─črencilerine y├Âneltilir, ├ž─▒kan sonu├ž 5 ├╝zerinden 1.2 gibi d├╝┼č├╝k bir sonu├žtur. Ger├žekte ise, deneklerin %65ÔÇÖi (40 ki┼čiden 24ÔÇÖ├╝) denileni yapm─▒┼č ve 450 voltluk ├Âld├╝r├╝c├╝ dozu ├Â─črencilere uygulam─▒┼čt─▒r! 450 volttan sonra odada ses kesilmi┼čtir!

Deneklerin tamam─▒ deneyin bir yerinde deneyi durdurmak istemi┼č, amac─▒ sorgulam─▒┼člar, terlemi┼č, gerginlikten ├Ât├╝r├╝ ├že┼čitli psikolojik tepkiler vermi┼člerdir. Ancak ald─▒klar─▒ ÔÇśdevam etmek zorundas─▒nÔÇÖ ve sorduklar─▒ ÔÇśkal─▒c─▒ hasar olacak m─▒?ÔÇÖ sorusuna ÔÇśhay─▒r olmayacakÔÇÖ yan─▒t─▒ ile tatmin olmu┼člar ve ├žo─čunlu─ču devam etmi┼člerdir. Denekler ne sadist, ne psikopatt─▒ sadece belli bir otoritenin alt─▒nda kendilerinden beklenilen uyum ve itaati sa─člam─▒┼člar, sorumlulu─čun kendilerinde olmad─▒─č─▒ d├╝┼č├╝ncesiyle teskin olmu┼člard─▒.

Bu deney 1962 ve sonras─▒nda ├že┼čitli versiyonlarla tekrarlanm─▒┼č, durumlar de─či┼čti─činde sonu├žlar de─či┼čmi┼čtir. ├ľrne─čin denek ├Â─čretmenin yan─▒na deneyi durdurmak isteyen bir i┼čbirlik├ži daha eklenmi┼č ve deneyi durdurulmu┼čtur. Bu durumda bile %10ÔÇÖluk kesim 450 volt d├╝─čmesine basm─▒┼čt─▒r. Tek ki┼činin bile devam─▒ yeterince anlaml─▒d─▒r. Sistem mi su├žlu, otoriteye uyan, sorumlulu─ču payla┼č─▒nca rahat eden insan m─▒? Yorum ve vicdan sizin…

Keyifli, mutlu, s─▒cac─▒k hissedece─činiz bir Pazar dile─čiyle ­čĺŁ

Sevgilerle…

#milgramdeneyi

Bir Cevap Yaz─▒n

A┼ča─č─▒ya bilgilerinizi girin veya oturum a├žmak i├žin bir simgeye t─▒klay─▒n:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesab─▒n─▒z─▒ kullanarak yorum yap─▒yorsunuz. ├ç─▒k─▒┼č  Yap /  De─či┼čtir )

Google foto─čraf─▒

Google hesab─▒n─▒z─▒ kullanarak yorum yap─▒yorsunuz. ├ç─▒k─▒┼č  Yap /  De─či┼čtir )

Twitter resmi

Twitter hesab─▒n─▒z─▒ kullanarak yorum yap─▒yorsunuz. ├ç─▒k─▒┼č  Yap /  De─či┼čtir )

Facebook foto─čraf─▒

Facebook hesab─▒n─▒z─▒ kullanarak yorum yap─▒yorsunuz. ├ç─▒k─▒┼č  Yap /  De─či┼čtir )

Connecting to %s