‘SON YEMEK’TEKİ İHANET

“Öpücük” şüphesiz her dilde ve kültürde kusursuz bir sevginin, saygının ve barışın sözsüz göstergesidir. Çocukken arkadaşımızla kavga ettiğimizde anne-babalarımız “hadi öpüşün, barışın” diye yönlendirdiğinde, yere düşen bir ekmeği alıp öpüp çöpe ya da daha yüksek bir yere koyduğumuzda, uzun süre sürgün hayatı yaşayanların vatanlarına döndüğünde yere kapaklanıp toprağı öptüğünde, yaşanılan ülkenin ulusal bir bayramında ya da o ülke için önemli bir günde gururla bayrağa dudağımıza götürdüğümüzde, kendimizden yaşça büyük birine hürmetle onun elini öptüğümüzde hep aynı masum, hesapsız dürtünün yansıması vardır. Bu durum bütün toplumlara öyle sirayet etmiştir ki, daha okumaya başladığımız ilk anlardan itibaren öğrendiğimiz o en meşhur masallarda, mesela Kurbağa Prens veya Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler’de öpücük daha işlevsel bir hal alıp Prens’i kurbağalıktan, Prenses’i ise uykusundan uyandırabilmiştir. Peki bütün öpücükler o kadar masum mudur?

Batı dünyasında en fazla tasvir edilen, yorumlanan konulardan birisi İsa’nın tutuklanıp öldürülmeden bir gün önce havarileriyle birlikte katıldığı “Son Akşam Yemeği”dir. Genelde çoğumuz Leonardo da Vinci’nin Santa Maria Delle Grazie Kilisesi’nin duvarlarına yapılmış resme aşina olsak da birçok farklı ressam bu anı tablolarına yansıtmıştır.

Bütün Son Akşam Yemeği tablolarının hikayesi aslında İncil’de geçen sözlerin tabloya uyarlanmasından başka bir şey değildir. Yahudilerin Mısır’dan kaçıp kurtuluşunu anmak amacıyla kutladıkları Pesah (bizlerin Hamursuz diye bildiği) Bayramı gecesinde İsa, bütün havarilerini toplar, hepsinin tek tek ayaklarını yıkar ve sonrasında yemeğe geçerler. Bu kısımdan sonrası Matta İncili’nde aynen şöyle geçer:

20 Akşam olunca İsa on iki öğrencisiyle yemeğe oturdu.

21 Yemek yerlerken, “Size doğrusunu söyleyeyim, sizden biri bana ihanet edecek” dedi.

22 Bu söz onları kedere boğdu. Teker teker, “Ya Rab, beni demek istemedin ya?” diye sormaya başladılar.

İşte yemeğin kompozisyonunun arka planındaki metin budur. İsa, havarilerinden birinin kendisine ihanet edeceğini söylüyor ve bütün havariler şaşkınlık içinde diğerlerinin yüzünde ihanetin belirtilerini ararken, bir yandan da kendilerini sorguluyor. Tabloyu uzun uzun yorumlamak isterim ama bunu zaten birçok düşünür yaptığı ve de yeni bir şey söyleyemeyeceğim için yazının ana konusuyla alakalı olan kısma dikkat çekmek istiyorum. İsa’ya ihanet edecek olan havari Judas’ın (Yahuda diye de biliniyor) duruşu ve kullanılan bazı sembollere bakalım.

Judas, gene İncil’de anlatılana göre yemekten önce baş kahinlerle anlaşmış ve 30 gümüş karşılığında İsa’yı ele vereceğini söylemiştir. Tabloda Judas’ın paniklediğini, sağ koluyla önündeki tuzluğu döktüğünü görüyoruz ki Batı dünyasında tuzun dökülmesi uğursuzluk içermektedir. Ayrıca sağ eliyle kavradığı kese de 30 gümüşe yapılan atıftır.

Sonrasında Judas, İsa’yı askerlere yakalatmak için harekete geçer. Yalnız şöyle bir problem vardır ki askerler İsa’nın kim olduğunu bilmemektedirler. Judas da onlara “öpeceğim kişi İsa’nın ta kendisidir” der. Askerler, İsa’yı ve yanındaki havarileri kıstırınca, Judas gidip İsa’nın yanağını öper. İsa’nın o anda dudaklarından çıkanlar, belki de dünya tarihinde söylenmiş en trajik sözlerdir: “Yahuda, İnsanoğluna bir öpücükle mi ihanet ediyorsun?”. Ve İsa yakalanarak çarmıha gerilir. (Hıristiyan inancına göre Judas yaptığından pişman olur ve kendisini bir ağaca asarak intihar eder. Judas tree diye bilinen bu ağacın Erguvan olduğu ve normalde ağacın çiçeklerinin beyaz olduğu ama Judas’ın günahkar kanı ile birleştiği için mor bir renge dönüştüğü kabul edilir. )

Judas’ın bu “İhanet Öpücüğü” de pek çok ressam tarafından tablolarına konu edilmiştir.

Belki bizim toplumumuzda “Kiss of Judas” diye bir tabir tam olarak yerleşmemiş olsa da Batı dünyasında bu ihanet öpücüğü vurgusu sıklıkla kullanılır. Mesela dünya sinema tarihinin tartışmasız baş yapıtlarından biri olarak kabul edilen Godfather (Baba) serisinin 2. filminde Michael Corleone, abisi Fredo’nun ihanetini öğrendiğinde kendisine doğru yönelip onu öper ve “sen olduğunu biliyordum” der. İşte bu unutulmaz sahne, Judas öpücüğüne bir göndermedir

Judas’ın ihanetinin en trajik kullanım alanlarından biri de mezbahalardır. Şimdilerde çok sık kullanılmıyor olsa da bir dönem hemen her mezbahada bir Judas keçisi bulunurmuş. Özel yetiştirilmiş bu Judas keçilerin görevi, kesilecek hayvanların paniklemeden kesim yerine girebilmelerini sağlamalarıdır.

İnsan var oldukça ihanet de yani Judaslar da hep var olacaktır. Bu kimi zaman bir eş, kimi zaman kardeş, kimi zaman  arkadaş, kimi zaman bir siyasi lider olarak karşımıza çıkacaktır. Bütün Judaslara lanet okurken, hiçbirimizin o ihanet öpücüğünden nasibini almamasını temenni ediyorum…

Sevgilerle 💜

4 Comments

  1. Kalemine sağlık bahar çiçeğim.. cok güzel bir yazı.. cok güzel bir konu. Judaslar hiç olmasin aramizda insallah. İyi pazarlar 😘💜💐

    Liked by 1 kişi

  2. Elifcim harika tesbitleri seriye bağladın yazını yine ustalıkla örneklerle zenginleştirip , vurucu noktayı en sonuna koymuşsun. Emeğine aklına sağlık yalnız yaşanmışlıklarımdan ve maruz kaldığım ihanetin bana öğrettiği en büyük ders “aldatan her zaman kendi aldanır “ , hayat çok kısa , kötüler olsada güçlenerek iyilerle yolumuza devam ederim oldu . Sevgiler Elifim yolun açık olsun.

    Liked by 1 kişi

  3. Sevgili Elif
    Pazar günleri bu güzel yazılara zaman ayırabilmene ve ilginç konuları işlemene hayranım, bu hafta da bilmediğim bir şey öğrendim Judas öpücüğü…
    Nokta yayınları Kutsal Kase, Kutsal Kan ve Tapınak Şövalyeleri isimli iki kitap yayınlamıştı ve bunlardan ilkinde; Romalı askerler İsa taraftarlarını tutuklayınca Judas’ın Ben İsayım diyerek onun yerine çarmıha gerildiğini yazmıştı. Ayrıca İsanın Magdalalı Meryem ile evli olduğu ve karısının da son akşam yemeğinde bulunduğunu, İsa ve Karısının daha sonra Fransaya kaçırıldığı İsa’nın kutsal ailesinin soyunun devam ettiğini öne sürmüşlerdi

    Liked by 1 kişi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s